Opublikowano 25/09/2025
Yayoi Kusama to artystka absolutnie wyjątkowa - twórczyni, której dzieła wyrastające z osobistych traum, halucynacji i nieustannej walki z własnym umysłem, stały się globalnym fenomenem. Jej sztuka to podróż przez obsesję i wyobraźnię - od hipnotyzujących „Infinity Nets”, przez awangardowe performance i modowe eksperymenty, aż po literackie wizje, które mocno rezonują z odbiorcami. Historia Yayoi Kusamy to opowieść o sile wyobraźni silniejszej niż ból i lęk. Jak sama artystka wyznaje: „Codziennie walczę z bólem, lękiem i strachem, a jedyną metodą, którą znalazłam, aby złagodzić moją chorobę, jest nieustanne tworzenie sztuki. Podążając za nią, w jakiś sposób odkryłam ścieżkę, która pozwoliła mi żyć.” Jak to się zaczęło?
Artystka urodziła się 22 marca 1929 roku w Matsumoto w Japonii. Już w dzieciństwie doświadczała intensywnych halucynacji - migotliwych świateł i powtarzających się, kropkowanych wzorów, które stały się fundamentem jej artystycznej ekspresji. Mimo że matka sprzeciwiała się jej twórczym zapędom, a nawet niszczyła jej prace, Kusama nie poddała się - przeciwnie, te przeszkody tylko wzmacniały jej determinację. Już w wieku dziesięciu lat stworzyła rysunek kobiety, prawdopodobnie matki, całkowicie pokryty kropkami. To dzieło było zapowiedzią kierunku, w którym podryfowała jej sztuka. Połączenie dziecięcej wrażliwości, doznanych krzywd i potrzeby ekspresji zrodziło estetykę, w której obsesyjne powtórzenia i wizja nieskończoności stały się znakiem rozpoznawczym.
Lata 60. były dla Yayoi Kusamy przełomowe. Po przeprowadzce do Nowego Jorku artystka wkroczyła w epicentrum awangardy, gdzie szybko dała się poznać jako twórczyni bezkompromisowa. Obok malarskich „Infinity Nets”, hipnotyzujących sieci gęsto nakładanych punktów, zaczęła eksperymentować z przestrzenią i ciałem. Organizowała odważne happeningi, w których pokrywała nagie sylwetki uczestników kropkami, łącząc w jedno sztukę, performance i prowokację społeczną. W 1965 roku stworzyła swoją pierwszą legendarną instalację lustrzaną - „Phalli’s Field” - pokój wypełniony setkami miękkich, fallicznych form obleczonych w czerwone grochy. Dzięki otaczającym ścianom luster widz gubił poczucie granic, zanurzając się w nieskończonej powtarzalności i wizualnym chaosie. Rok później Kusama zaprezentowała „Peep Show or Endless Love Show”, klaustrofobiczne, lustrzane wnętrze oglądane przez małe wizjery multiplikujące obraz performerki w nieskończoność. Te projekty wyznaczyły nową ścieżkę dla sztuki immersyjnej - po raz pierwszy to nie obraz, lecz całe otoczenie stawało się dziełem, a widz jego integralną częścią.
W kolejnych dekadach znakiem rozpoznawczym Kusamy stały się lustrzane pokoje tworzące przestrzenie, w których widz doświadczał niemal mistycznego zanurzenia. Jedną z najbardziej sugestywnych instalacji jest „You Who Are Getting Obliterated in the Dancing Swarm of Fireflies” (2005) - ciemny pokój wypełniony setkami migających lampek LED, odbijających się w nieskończoność w lustrzanych ścianach. Wchodzący ma wrażenie, że unosi się w kosmicznej przestrzeni, gdzie światło i odbicia rozmywają poczucie granic ciała, a ego zostaje „unicestwione” w wizualnym ogromie. Podobny efekt, choć w innym języku estetycznym, przyniósł „Dots Obsession - Infinity Mirrored Room” (2008/2018), w którym żółte kuliste lampy pokryte kropkami zawisły w lustrzanej kopule, multiplikując swoje odbicia w nieskończoność. „Kiedy ludzie widzą swoje odbicie zwielokrotnione do nieskończoności, wtedy czują, że nie ma granic w zdolności człowieka do projektowania siebie w bezkresną przestrzeń” - mówiła artystka. Warto dodać, że te pokoje, prezentowane m.in. w londyńskiej Tate Modern czy w nowojorskim The Broad, przyciągały rekordowe kolejki, setki tysięcy osób czekały godzinami, aby spędzić w nich zaledwie kilkadziesiąt sekund. Tak krótki, intensywny kontakt staje się częścią rytuału: wejście do „kosmosu Kusamy” to doświadczenie graniczne, balansujące między medytacją, iluzją a szaleństwem.
Yayoi Kusama nigdy nie ograniczała się tylko do galerii - jej sztuka przenikała i przenika wprost do mody, designu i literatury, tworząc wyjątkowy, totalny świat wyobraźni. W 1968 roku założyła Kusama Fashion Company i zaczęła projektować ekstrawaganckie, kropkowane sukienki i dodatki, które trafiały do luksusowych domów towarowych, m.in. Bloomingdale’s. Jej wizja spotkała się też z modą: artystka współpracowała z Louis Vuitton, tworząc limitowane kolekcje akcesoriów i ubrań oraz z Marc Jacobs, tym samym wprowadzając swoje ikoniczne kropki na światowe wybiegi. Jej eksperymenty obejmowały także literaturę: surrealistyczne opowiadania, poezję i autobiograficzne refleksje oraz performance i instalacje, jak cykl: „Accumulations”, w którym fotele czy codzienne przedmioty oblepione były miękkimi, fallicznymi formami. Te dzieła, balansujące między humorem a traumą, wprowadzają feministyczny wymiar i prowokują do refleksji nad ciałem, obsesją i władzą. Dzięki temu Kusama stworzyła wielkie artystyczne uniwersum, w którym moda, design i sztuka stapiają się w jedną całość - wizualną ekstazę i refleksję nad egzystencjalną kondycją człowieka.
Jesienią 2025 roku Yayoi Kusama powraca do Europy ze swoją monumentalną retrospektywą obejmującą aż siedem dekad twórczości. Pierwszym przystankiem będzie Fondation Beyeler w Bazylei (12 października 2025 - 25 stycznia 2026), gdzie będziemy podziwiać zarówno jej wczesne obrazy, jak i nowe, nigdy wcześniej pokazywane instalacje, a także kultowe „Infinity Mirror Rooms”. Następnie wystawa odwiedzi Museum Ludwig w Kolonii (marzec - sierpień 2026), a na koniec trafi do Stedelijk Museum w Amsterdamie (wrzesień 2026 - styczeń 2027). Jak podkreśla Ewald Hetrodt, dyrektor Stedelijk: „Ta wystawa będzie prawdziwą ucztą dla oczu, pozwalającą całkowicie zatracić się w jej niezwykłej sztuce”. To bez wątpienia wyjątkowa okazja, aby doświadczyć w pełni immersyjnego świata Kusamy - od obsesyjnych „infinity nets” i lustrzanych pokoi po modowe eksperymenty i performance, w których widz staje się integralną częścią dzieła. Retrospektywa pozwala zanurzyć się w kropkowanych wszechświatach, kontemplować nieskończoność, percepcję i własną tożsamość, jednocześnie stając się doświadczeniem niemal rytualnym - totalnym spotkaniem z artystycznym uniwersum Kusamy. To wydarzenie nie tylko dla koneserów designu i sztuki współczesnej, lecz dla każdego, kto chce doświadczyć świata pulsujących barw, nieskończonych wzorów i egzystencjonalnych refleksji.
Chcesz porozmawiać o kompleksowym wykończeniu wnętrz inwestycji?
Zapraszamy do kontaktu!
